Cichy bohater

Niedawno gościem "Naszej Gazety" po raz kolejny był Pan Stanisław Paszul ze Stanów Zjednoczonych, którego życie i działalność społeczną cechuje przekraczająca niemal ludzkie możliwości ofiarność z myślą o upamiętnienie gehenny Narodu Polskiego w czasie II wojny światowej oraz niesienie pomocy dziś żyjącej na ziemiach utraconych ludności polskiej.

- Panie Stanisławie, znając Pana ofiarną działalność pragnę spytać, skąd u Pana to samozaparcie, ten hart ducha?

- Na to złożyło się wiele wydarzeń w naszej rodzinie, trwających z pokolenia na pokolenie, a które wymagały hartu, uporu, walki o życie i przetrwanie. Mój pradziadek Ksawery Giecewicz miał majątek koło Smorgoń. Za to, że nie zgodził się przejść na prawosławie - został pozbawiony ziemi. Ojciec mój już w roku 1917 wstąpił do legionów i walczył o odrodzenie Państwa Polskiego i jego granice aż do roku 1921. Pochodził z Lipniszek i tu nie opodal, koło Trokiel, dostał ziemię z nadziału Marszałka Józefa Piłsudskiego. Kiedy w roku 1940 wieziono nas na Sybir, uciekłem z wagonu i dotarłem znowu aż do stron rodzinnych. Ta ucieczka i tułaczka była dla mnie tą granicą, po której przekroczeniu znika lęk o własną osobę, pozostawiając w świadomości tylko główny cel życia - walkę o wyzwolenie i wolną Polskę. W roku 1942 wstąpiłem w szeregi Armii Krajowej. Nasza walka skończyła się w roku 1944 poprzez otoczenie nas przez znaczne ugrupowanie wojsk sowieckich. Potem przez dwanaście lat przebywałem w więzieniach i łagrach aż do roku 1956 na północy w Krasnojarskim Kraju. Gdyby nie to, że byłem w łagrze - Syberia jest piękna. Pewnego razu poszedłem do brzozowego gaju. Widzę, leżą ludzkie kości. Wiele tego. Znalazłem jeszcze zbutwiały drewniany krzyżyk z widoczną końcówką nazwiska i imieniem Emilia. Zapytałem zawchoza łagru, co to za kości ludzkie leżą nie pogrzebane na powierzchni ziemi. Powiedział, że kiedy w roku 1940 przywieziono wielu Polaków, umierali z głodu i zamarzali, i tak bez pochówku zostali. Bardzo zapadło mi to do serca - ludzie bez pogrzebu, ostatniego namaszczenia, nie pogrzebani, gorzej jak ze zwierzętami postąpiono. Przez cały czas mego tam pobytu i po powrocie do Polski do Gdańska w roku 1956 o tym myślałem. W roku 1963 wyjechałem do Stanów Zjednoczonych.

- Jak to się Panu udało?

- Nasza rodzina, jak już nadmieniałem, została wywieziona na nieludzki Wschód. I kiedy była tworzona Armia generała Andersa, ojcu z rodziną udało się do niej dotrzeć i wyjechać z wojskiem poza granice Związku Sowieckiego. Ojciec służył w 5 Armii Kresowej, a matka z dziećmi wyjechała do Rodezji. W roku 1947 ojciec został zdemobilizowany w Anglii, trzy lata jeszcze pracował, sprowadził rodzinę z Rodezji, a następnie wyemigrował do USA. O mnie ojciec nic nie wiedział w ciągu 23 lat. Różnie ludzie mówili - że jakoby ktoś widział, że zostałem zabity czy spalony...Ojciec co miesiąc dawał na Mszę św. za moją duszę. Potem dostałem adres kuzynki w Stanach Zjednoczonych. Napisałem pierwszy list po rosyjsku. Ciotka nie umiała w tym języku czytać - pojechała właśnie do ojca. Ojciec przeczytał i mówi - przecież to mój syn! W ten sposób znalazłem rodzinę. Mimo, że ojciec wsparł mnie materialnie i zaprosił do siebie, starania o wyjazd trwały aż trzy lata. Tam też nie dawała mi spokoju myśl, jak upamiętnić tych, co to tam na Syberii, w lagrach zostali na zawsze, nawet nie pochowani. Zamawiałem Msze św. w kościele, przemawiałem do ludzi. Ci, co podobną drogę przeszli, rozumieli. Ale nie wszyscy. Zrodziła się więc u mnie myśl, że trzeba tym wszystkim ofiarom wystawić pomnik. I tak byłem sam ze swoją ideą. Ale widocznie Bóg chciał mi pomóc, bo w roku 1986 w trakcie kampanii wyborczej na burmistrza miasta odwiedził mnie jeden z kandydatów Włoch z żoną Ukrainką. Pokazałem im m. innymi zdjęcia z Syberii, na których były mizerniutkie dzieci z odmrożonymi palcami u nóg i rąk. I mówię, że tam cierpiały nie tylko polskie dzieci, ale i ukraińskie i wielu innych narodów. Więc zapytali mnie, czego chcę i w czym będą mogli pomóc. Powiedziałem, że chcę wystawić w mieście wszystkim tamtym ofiarom pomnik. - A co trzeba ku temu, - pytają. Powiadam - ziemi w centrum miasta. Odrzekł więc, że jeżeli wygra wybory i zostanie burmistrzem miasta, to pomoże sprawę załatwić. I tak się rzeczywiście stało. Założyłem więc stosowną korporację, otrzymaliśmy pozwolenie na budowę i na zbieranie funduszy. Poprosiłem ludzi do komitetu budowy, aby to wyglądało ładnie i demokratycznie, zaprosiłem rzeźbiarza Andrzeja Pityńskiego. Następnie poświęciliśmy grunt, zaczęliśmy zbierać potrzebne środki i, dziękować Bogu, w roku 1992 w samym sercu miasta New Jersey stanął piękny, pierwszy na świecie pomnik ofiarom Syberii i Katynia. Przedstawia on polskiego żołnierza, oderwanego od Polski, tego z naszych kresów, czyli rozbiór Polski i tragedię Narodu Polskiego i innych narodów. Ponieważ lokalizacja pomnika jest wyjątkowo korzystna, późniejsze władze miasta nawet chciały go przenieść w inne miejsce, ale powiedziałem im, że przykuję się do pomnika i ogłoszę strajk głodowy. I tak już zostało, i stoi w tamtym dalekim kraju piękny pomnik, upamiętniający te wszystkie niewinne ofiary reżymu sowieckiego.

- A teraz czym jest Pan zajęty i co Pana sprowadza w nasze strony?

- Wiele lat mieszkam tam za oceanem, a duszą i sercem jestem tutaj z wami. Stale zbieram środki na Uniwersytet Polski w Wilnie. Ile mogę, sam dokładam. Po nowym roku chcemy sprowadzić do Stanów Kapelę Kaziuka Wileńskiego. Co zarobimy, też przekażemy na Uniwersytet. Pomagam też w budowie kościoła w Bielicy za Lidą nad Niemnem. Zapoczątkował to mój kolega Julian Stecki, syn tego miasteczka, mieszkający obecnie w Olsztynie, a z którym razem walczyliśmy i razem byliśmy w lagrach. Ludność tego miasteczka tak dużo przelała krwi, tak strasznie była męczona przez sowietów, że trzeba to upamiętnić właśnie przez budowę kościoła. Prace ruszyły w maju, a już są stawiane krokwie. Więc zebrałem i przywiozłem pieniądze na te prace. Komitet budowy działa bardzo prężnie. Ciekawostką jest natomiast, że tamten kościół, zburzony przez sowietów, zbudował w XVIII wieku generał Zygmunt Morawski. Obecnemu komitetowi budowy przewodniczy również Morawski, tylko że Feliks. Przez tyle lat był gnębiony i poniewierany ten naród, ale naprawdę jest w nim coś niezwykłego - odradza się jak Feniks z popiołów. Należą się tutejszym Polakom kresowym wielkie uznanie i szacunek.

- W wolnych chwilach, których ma Pan niewiele, zajmuje się również rzeźbą w drzewie...

- Tak, amatorsko. Będąc tutaj u was przekazałem trochę środków na budowę Domu Polskiego w Wilnie. Mam też u siebie w Stanach wyrzeźbiony piękny obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej. Widząc, jak pięknie rośnie Dom Polski, postanowiłem ten obraz przekazać dla Domu. Niech zostanie pamiątka po mnie i niech nasza Matka ma was, Polaków wileńskich, w swojej opiece. Jak szczęśliwie dotrę do domu, to obraz wyślę.

- Serdecznie dziękuję Panu za wszystko, co czyni Pan dla Polaków kresowych. Zawczasu zapraszam na otwarcie Domu Polskiego w Wilnie.
Подарки детям и их родителям
Zamieszczając powyższą naszą rozmowę, pozwolimy sobie skrótowo przedstawić naszym Czytelnikom historię budowy pomnika Syberia - Katyń w New Jersey (poniżej).